QWERTZ: de Duitse indeling met de omgedraaide Y en Z
QWERTZ is de standaardindeling in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Liechtenstein en delen van Midden-Europa. Het grootste verschil met QWERTY: de Y en de Z zijn van plaats gewisseld, en rechts van de L en de P staan de umlauts Ö, Ä en Ü. Wie in Nederland of Vlaanderen per ongeluk op QWERTZ terechtkomt, merkt dat meteen aan woorden als "zwart" die ineens "ywart" worden.
Waarom staat de Z op de plek van de Y?
In het Duits is de Z een veelgebruikte letter (zu, ziehen, zwei, en de combinatie tz), terwijl de Y bijna alleen in leenwoorden voorkomt. De Z verhuisde daarom naar de goed bereikbare plek onder de vingers van de rechterhand, en de zeldzame Y nam de hoek linksonder over. Dezelfde logica zie je bij AZERTY, waar de veelgebruikte Franse letters naar voren zijn gehaald.
Umlauts, ß en de accenttoetsen
| Teken | Plek op Duits QWERTZ |
|---|---|
| ü / Ü | Toets rechts van de P |
| ö / Ö | Toets rechts van de L |
| ä / Ä | Toets daar weer rechts van (naast Enter) |
| ß | Toets rechts van de 0 |
| @ | AltGr + Q |
| € | AltGr + E |
| µ | AltGr + M |
| ´ en ` (accenten) | Dode toets rechts van de ß; Shift geeft de grave |
| ^ | Dode toets linksboven, links van de 1 |
De accenttoetsen zijn dode toetsen: je ziet pas iets nadat je de volgende toets indrukt. ´ gevolgd door e geeft é; ´ gevolgd door een spatie geeft het losse accentteken. Meer over de derde laag van het toetsenbord staat op de pagina over de AltGr-toets.
Duits QWERTZ of Zwitsers QWERTZ?
Zwitserland gebruikt een eigen QWERTZ die er op het eerste gezicht hetzelfde uitziet, maar op belangrijke punten afwijkt. Dat komt doordat één bord Duits, Frans én Italiaans moet kunnen typen.
| Duits (DE/AT) | Zwitsers (CH) | |
|---|---|---|
| ß | Eigen toets | Ontbreekt |
| Hoofdletter-umlaut | Shift + umlauttoets | Via Shift krijg je juist è, é en à |
| @ | AltGr + Q | AltGr + 2 |
| Umlauttoetsen | ä ö ü onversierd bereikbaar | ä ö ü onversierd, hoofdletters via de dode ¨ |
| Cijferrij | ! " § $ % & / ( ) = | + " * ç % & / ( ) = |
Op het Zwitserse bord zijn er twee varianten in de software: Zwitsers-Duits en Zwitsers-Frans. De toetsen zijn identiek; alleen welke tekens standaard en welke via Shift komen, verschilt. Wil je de Zwitserse indeling zien zonder er een te kopen, dan staat hij op de pagina met het Zwitserse virtuele toetsenbord; het Duitse bord staat op virtueel Duits toetsenbord.
Ik heb per ongeluk QWERTZ, hoe zet ik dat terug?
Als je bord de juiste letters heeft maar de verkeerde tekens geeft, staat alleen de software-indeling verkeerd. Dat is een kwestie van seconden.
- Druk op Win + Spatie (Windows) of ⌃ + Spatie (Mac) om naar de volgende indeling te wisselen.
- Blijf drukken tot Y en Z weer kloppen. Test dat in een leeg tekstvak.
- Staat de Duitse indeling er helemaal niet tussen, maar typt je bord toch QWERTZ? Dan is het een hardwarematige indeling en helpt alleen een andere software-indeling instellen of het bord vervangen.
- Verwijder de indelingen die je niet gebruikt, zodat je niet opnieuw per ongeluk wisselt. Zie toetsenbordindeling wijzigen.
QWERTZ kopen of juist vermijden
Bestel je bij een Duitse webshop, dan krijg je vrijwel altijd QWERTZ, ook als het merk internationaal is. Let op de productomschrijving: "DE-Layout" of "deutsches Layout" betekent QWERTZ, "US-Layout" of "ANSI" betekent QWERTY. Het is de meest gemaakte fout bij grensoverschrijdend bestellen, samen met het per ongeluk kopen van een Frans bord in plaats van een Belgisch.
Fysiek is QWERTZ een ISO-bord: hoge Enter, korte linker Shift met een extra toets ernaast en een echte AltGr. Dat verschil met het Amerikaanse ANSI-model staat uitgelegd op ANSI vs ISO. Wil je vergelijken hoe alle indelingen zich tot elkaar verhouden, begin dan bij toetsenbordindeling.
Duitse tekens typen zonder Duits toetsenbord
Je hebt geen QWERTZ nodig om ä, ö, ü en ß te typen. Op de Nederlandse US-International-indeling maak je ze met de dubbele-punt-dode-toets (" gevolgd door de klinker) en met AltGr + S voor ß. Alle methodes, ook voor Mac en telefoon, staan in Duitse tekens typen.
Veelgestelde vragen
Waarom typt mijn toetsenbord een z in plaats van een y?
De software staat op de Duitse (QWERTZ) indeling. Druk op Win + Spatie of ⌃ + Spatie om terug te wisselen. Meer symptomen en oplossingen op toetsenbord typt verkeerde tekens.
Is een Zwitsers toetsenbord hetzelfde als een Duits toetsenbord?
Nee. Beide zijn QWERTZ, maar het Zwitserse bord heeft geen ß, plaatst het apenstaartje op AltGr + 2 en geeft via Shift op de umlauttoetsen de Franse accentletters è, é en à.
Kan ik een QWERTZ-toetsenbord als QWERTY gebruiken?
Ja. Stel in het besturingssysteem gewoon de gewenste indeling in; de hardware stuurt alleen toetsposities door. De opdruk klopt dan niet meer, wat vooral hinderlijk is bij leestekens en cijfers.
Waar zit ß op een Nederlands toetsenbord?
Op AltGr + S als je US-International gebruikt. Werkt dat niet, dan staat je indeling op gewoon Engels (VS) zonder derde laag.
Welke landen gebruiken QWERTZ?
Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Liechtenstein, en in aangepaste vorm ook Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië en delen van de Balkan.